Tetris กับความอัจฉริยะที่ซ่อนอยู่ในความเรียบง่าย

Image Credit: Ars Technica via YouTube

วิดีโอจาก Ars Technica ชิ้นนี้พาผู้ชมย้อนกลับไปสำรวจเรื่องราวของ Tetris ผ่านบทสนทนาระหว่าง Alexey Pajitnov ผู้สร้างเกม และ Henk Rogers ผู้มีบทบาทสำคัญในการผลักดันให้เกมเล็ก ๆ จากหลังม่านเหล็กก้าวสู่เวทีโลก จากเกมตัวต่อที่ดูเรียบง่ายในสายตาใครหลายคน Tetris กลับกลายเป็นหนึ่งในผลงานที่ทรงอิทธิพลที่สุดในประวัติศาสตร์วิดีโอเกม และยังคงดึงดูดผู้เล่นรุ่นใหม่อยู่เสมอ

มากกว่าสี่ทศวรรษผ่านไป บล็อกสี่เหลี่ยมที่เรียงซ้อนกันเหล่านี้ยังคงพิสูจน์ว่า แนวคิดที่เรียบง่ายสามารถสร้างความท้าทายอันลึกซึ้ง และเชื่อมโยงผู้คนทั่วโลกเข้าไว้ด้วยกันได้อย่างน่าทึ่ง

จากไอเดียเล็ก ๆ สู่เกมที่ทั้งโลกเข้าใจ

จุดเริ่มต้นของ Tetris เกิดจากความสนใจของ Pajitnov ที่มีต่อบอร์ดเกม Pentominoes ซึ่งใช้ชิ้นส่วน 5 ช่อง เขามองว่ามันซับซ้อนเกินไปสำหรับเกมคอมพิวเตอร์ จึงลดจำนวนลงเหลือ 4 ช่อง ผลลัพธ์คือรูปทรงเพียง 7 แบบที่เข้าใจได้ทันที แต่เปิดโอกาสให้เกิดความท้าทายแทบไม่รู้จบ

ชื่อ “Tetris” ก็มาจากแนวคิดเดียวกัน คำว่า “tetra” ในภาษากรีกแปลว่า “สี่” ก่อนจะนำไปผสมกับ “tennis” กีฬาที่เขาชื่นชอบ จนกลายเป็นชื่อที่สั้น จำง่าย และติดหูผู้เล่นทั่วโลก

การสร้างเกมในโลกที่ยังไม่มีกราฟิก

Tetris เวอร์ชันแรกถูกพัฒนาด้วยภาษา Pascal บนคอมพิวเตอร์โซเวียต Electronica 60 ซึ่งไม่มีระบบกราฟิก Pajitnov จึงใช้สัญลักษณ์ “[ ]” มาต่อกันเป็นบล็อก แม้ภาพจะเรียบง่าย แต่โครงสร้างของเกมกลับสมบูรณ์ตั้งแต่ต้น

เมื่อเกมเริ่มเดินทางออกนอกสหภาพโซเวียต องค์ประกอบที่ช่วยสร้างเอกลักษณ์อย่างมากคือเพลงพื้นบ้านรัสเซีย “Korobeiniki” ซึ่ง Rogers เป็นผู้เลือกใช้ เพราะต้องการสะท้อนวัฒนธรรมโดยไม่เชื่อมโยงกับบรรยากาศทางการเมืองของยุคสงครามเย็น

คำอธิบายเสริม: ท่วงทำนองที่เร่งจังหวะขึ้นเรื่อย ๆ ช่วยเพิ่มความกดดันให้การเล่นอย่างแนบเนียน และกลายเป็นหนึ่งในเสียงที่ถูกจดจำมากที่สุดของวงการเกม

เบื้องหลังระบบที่ทำให้เกมยุติธรรม

แม้กติกาจะดูตรงไปตรงมา แต่การออกแบบระบบภายในไม่ใช่เรื่องง่าย ในช่วงแรกตัวต่อบางชิ้นปรากฏบ่อยเกินไป ทำให้เกมพึ่งพาโชคมากกว่าทักษะ ภายหลังจึงมีการพัฒนาระบบที่เรียกว่า “Bag System” เปรียบเหมือนการนำตัวต่อทั้ง 7 แบบใส่ถุง สุ่มหยิบออกมาจนครบก่อนเริ่มรอบใหม่ ช่วยให้ผู้เล่นคาดการณ์และวางแผนได้แม่นยำขึ้น

อีกตัวอย่างหนึ่งคือ T-Spin เดิมทีไม่ได้ถูกออกแบบให้เป็นท่าพิเศษ แต่เกิดจากกลไกการหมุนของเกม เมื่อทีมงานเห็นว่ามันเพิ่มมิติให้การเล่น จึงกำหนดโบนัสคะแนน ส่งผลให้กลายเป็นเทคนิคระดับสูงที่ผู้เล่นแข่งขันกันฝึกฝน

คำอธิบายเสริม: เหตุการณ์ลักษณะนี้สะท้อนแนวคิดที่นักออกแบบเกมเรียกว่า emergent gameplay หรือระบบที่เปิดพื้นที่ให้ผู้เล่นค้นพบวิธีเล่นใหม่ด้วยตนเอง

ทั้ง Pajitnov และ Rogers ยังยอมรับว่าเคยพบกับสิ่งที่เรียกว่า “Tetris Effect” หลังเล่นต่อเนื่องเป็นเวลานาน ภาพของบล็อกที่ตกลงมาอาจยังปรากฏเมื่อหลับตา หรือวนเวียนอยู่ในความคิด และทำให้เผลอมองสิ่งของรอบตัวเหมือนชิ้นส่วนที่สามารถนำมาจัดเรียงได้

คำอธิบายเสริม: ปรากฏการณ์นี้มักถูกกล่าวถึงในงานวิจัยด้านจิตวิทยา และใช้เป็นตัวอย่างว่าสมองสามารถซึมซับรูปแบบจากกิจกรรมที่ทำซ้ำได้อย่างน่าทึ่ง

เกมที่ก้าวข้ามพรมแดน

เกร็ดหนึ่งที่หลายคนอาจไม่เคยรู้คือ ฉากยานอวกาศพุ่งขึ้นฟ้าเมื่อเล่นจบในเวอร์ชัน Game Boy ไม่ได้มาจากผู้สร้าง แต่เป็นแนวคิดที่ Nintendo เพิ่มเข้ามา อย่างไรก็ตาม มันกลับกลายเป็นภาพจำของผู้เล่นจำนวนมาก

ภาพสร้างโดย AI เพื่อจำลองบรรยากาศตอนจบเกมระดับ 100,000 คะแนน

เมื่อพูดถึงบริบทของโลกในเวลานั้น ทั้งสองมองว่าแม้จะไม่อาจกล่าวได้ว่า Tetris มีส่วนยุติสงครามเย็นโดยตรง แต่เกมช่วยให้ผู้คนจากคนละฝั่งกำแพงเบอร์ลินมองเห็นสิ่งหนึ่งร่วมกัน นั่นคือไม่ว่าชาติใด ทุกคนต่างก็สนุกกับเกมเดียวกันได้

คำอธิบายเสริม: ด้วยกติกาที่ไม่ต้องอาศัยภาษา Tetris จึงมักถูกมองว่าเป็น “ภาษาสากล” ของวิดีโอเกม

ชีวิตหลังความสำเร็จ

หลังจากสร้างผลงานที่เปลี่ยนโฉมวงการ Pajitnov ยังคงทำงานในสายออกแบบเกมและได้รับการยกย่องอย่างกว้างขวาง ขณะที่ Rogers ประสบความสำเร็จในธุรกิจเกมมือถือ ก่อนจะหันไปให้ความสำคัญกับโครงการพลังงานสะอาด รวมถึงแนวคิดการสร้างฐานบนดวงจันทร์

มากกว่าเกมตัวต่อ

สิ่งที่ทำให้ Tetris ยืนหยัดผ่านกาลเวลาไม่ใช่เพียงความสนุก แต่คือการออกแบบที่เข้าใจธรรมชาติของมนุษย์ เรียนรู้ได้ทันที ท้าทายขึ้นเรื่อย ๆ และชวนให้เริ่มเล่นใหม่เสมอ จากห้องทดลองคอมพิวเตอร์ในสหภาพโซเวียตสู่หน้าจอของผู้เล่นทั่วโลก บล็อกสี่เหลี่ยมเหล่านี้พิสูจน์แล้วว่าความคิดที่เรียบง่ายสามารถสร้างแรงสั่นสะเทือนได้ยาวนานเพียงใด